Żywica drzewa z zatopionym bursztynem

Jak powstaje bursztyn? Proces tworzenia się kamienia

Autor: Redakcja hypnotizebutik.pl Opublikowano Czas czytania: 4 min

Bursztyn nie jest minerałem ani kamieniem, lecz kopalną żywicą drzew iglastych. Jego przemiana rozpoczęła się w eocenie, ponad 40 milionów lat temu, a zakończyła po długich procesach zachodzących w osadach pozbawionych tlenu, pod wpływem ciśnienia i zmian chemicznych.

Las bursztynowy – skąd pochodziła żywica?

W eocenie, gdy dzisiejszy Bałtyk jeszcze nie istniał, na obszarze Fennoskandii rozciągały się rozległe lasy. Panował tam ciepły i wilgotny klimat, przypominający warunki tropikalne. Roślinność mogła rozwijać się przez cały rok, bez wyraźnego podziału na pory ciepłą i chłodną.

W wyższych partiach terenu rosły liczne drzewa iglaste, między innymi jodły, świerki, modrzewie, cyprysiki i tuje. Wśród nich występowały także rośliny, które dziś są rzadkie albo całkowicie wymarłe, takie jak sośnice czy cedrzyńce. Niżej rosły również sosny, dęby i palmy. Ten pradawny zespół roślin określa się mianem lasu bursztynowego.

Drzewa wytwarzały żywicę przede wszystkim jako ochronę. Wypływała ona z uszkodzonych miejsc kory i tkanek, uszczelniała rany oraz ograniczała dostęp patogenów i szkodliwych substancji. Intensywne żywicowanie mogły nasilać stres środowiskowy, w tym zanieczyszczenia związane z aktywnością wulkaniczną. Pyły, popioły i gazy uszkadzały rośliny, a żywica pomagała zabezpieczać ich tkanki.

Nie ma pełnej zgody co do jednego gatunku drzewa macierzystego bursztynu bałtyckiego. Dawniej wskazywano rośliny z rodziny sosnowatych, później pojawiła się hipoteza dotycząca modrzewnika Pseudolarix. Część współczesnych badań łączy jednak pochodzenie żywicy z wymarłymi drzewami z rodziny sośnicowatych, spokrewnionymi z dzisiejszą sośnicą japońską. Analizy chemiczne, spektroskopia absorpcyjna w podczerwieni oraz wygląd zachowanych fragmentów kory i szyszek dostarczają argumentów na rzecz tej interpretacji.

Jak żywica zmieniła się w bursztyn?

Świeża żywica była lepka i płynna. Spływając po pniach lub zastygając w pobliżu uszkodzeń, mogła zatrzymywać owady, pajęczaki, fragmenty roślin, pyłki i drobiny ściółki. Tak powstały inkluzje, czyli zachowane wewnątrz bursztynu pozostałości organizmów lub materii organicznej.

Do przeobrażenia żywicy w bursztyn potrzebne były jednak kolejne etapy. Najważniejsze z nich można ująć następująco:

  • Wydzielanie żywicy – drzewa iglaste wypuszczały ją z ran, pęknięć i przestrzeni pod korą.
  • Uwięzienie inkluzji – lepka substancja zatrzymywała owady, pajęczaki, pyłki oraz fragmenty roślin.
  • Pogrzebanie w osadach – powalone drzewa i bryłki żywicy przykrywały warstwy ziemi, piasku, mułu lub popiołu, ograniczając dostęp tlenu i światła.
  • Diageneza i polimeryzacja – przez miliony lat składniki lotne stopniowo zanikały, a cząsteczki żywicy łączyły się w trwalsze struktury. Pod wpływem ciśnienia materiał twardniał i tracił lepkość.

Ten długotrwały proces geologiczny nazywa się diagenezą. Jednym z jego najważniejszych elementów była polimeryzacja, czyli łączenie mniejszych cząsteczek w większe struktury. Dlatego bursztyn nie jest po prostu zaschniętą żywicą. To jej przeobrażona, skamieniała forma, powstała w określonych warunkach chemicznych i geologicznych.

Dlaczego bursztyn znajdujemy na plażach?

Miejsce, w którym żywica została wydzielona i pogrzebana, nie zawsze jest tym samym miejscem, w którym dziś znajdujemy bursztyn. Złoże pierwotne znajduje się tam, gdzie materiał został po raz pierwszy osadzony po obumarciu i przysypaniu drzew. Z czasem takie osady ulegały erozji, a ich zawartość była przenoszona dalej.

Ważną rolę odegrały rzeki. Jedną z nich mogła być hipotetyczna rzeka Eridan, płynąca z północy przez obszar lasu bursztynowego do płytkiego morza eoceńskiego. Jej wody przenosiły fragmenty drzew i żywicę, które osadzały się w delcie oraz w przybrzeżnych osadach. Z tych nagromadzeń powstały późniejsze złoża, między innymi w rejonie dzisiejszej Zatoki Gdańskiej.

Kolejny etap rozpoczął się podczas zlodowaceń. Lądolody skandynawskie przesuwały się na południe, niszczyły starsze osady i przenosiły ich fragmenty. Wraz z lodem i materiałem skalnym bursztyn trafiał na nowe obszary, gdzie powstawały złoża wtórne. Ich pozostałości występują nie tylko nad Bałtykiem, lecz także w głębi lądu.

Morze nadal uczestniczy w tej wędrówce. Erozja klifów i podmorskich osadów uwalnia bryłki bursztynu, a fale oraz prądy przemieszczają je wzdłuż wybrzeża. Po sztormach mogą zostać wyrzucone na plażę. Oznacza to, że znaleziony dziś okaz jest efektem ponownego odsłonięcia i transportu materiału, który powstał w zupełnie innym środowisku miliony lat temu.

Bursztyn jako kapsuła czasu

Inkluzje sprawiają, że bursztyn jest ważnym materiałem dla paleontologii. Zatopione w nim owady, pajęczaki, pyłki i fragmenty roślin zachowują informacje o środowisku eocenu, którego nie da się odtworzyć wyłącznie na podstawie skał.

Każda bryłka bursztynu jest więc fragmentem historii dawnego lasu, przekształconym przez czas, osady, rzeki, lądolody i morze. To, co dziś morze wyrzuca na brzeg, stanowi efekt wielokrotnego przemieszczania oraz ponownego odsłaniania dawnych złóż.

Bursztyn zachował nie tylko żywicę pradawnych drzew, lecz także ślady świata, który istniał ponad 40 milionów lat temu.

O autorze

Redakcja hypnotizebutik.pl

Nasz zespół redakcyjny żyje modą, urodą i kreatywnymi pomysłami DIY. Z radością dzielimy się z Wami inspiracjami, które sprawiają, że trendy oraz pielęgnacja stają się proste i osiągalne dla każdego. Chcemy, by Wasza codzienność była piękna i wyjątkowa!

Wszystkie wpisy autora

Czytaj również