Kolczyki czernieją najczęściej dlatego, że domieszki metali w stopie jubilerskim reagują z potem, kosmetykami, wilgocią i zanieczyszczeniami. Nie oznacza to automatycznie, że biżuteria jest podrobiona lub wadliwa. Czyste złoto i srebro mają inne właściwości, ale kolczyki wykonywane na co dzień zwykle zawierają również inne metale, które łatwiej ulegają zmianom chemicznym.
Dlaczego kolczyki czernieją?
Czyste złoto, oznaczane jako próba 999, jest odporne na korozję, lecz zbyt miękkie do większości codziennych zastosowań. Z tego powodu jubilerzy łączą je z metalami takimi jak miedź, srebro, cynk, pallad lub – w niektórych stopach – nikiel. Taka mieszanka to stop jubilerski. Domieszki zwiększają twardość i trwałość biżuterii, ale mogą reagować z otoczeniem.
Pod wpływem wilgoci, tlenu, potu i substancji chemicznych zachodzi utlenianie powierzchniowych składników stopu. Powstaje ciemny nalot, który sprawia wrażenie, że czernieje całe złoto. W rzeczywistości reakcja dotyczy przede wszystkim domieszek, a nie czystego metalu szlachetnego. Zjawisko jest zwykle naturalne i często można je usunąć delikatnym czyszczeniem.
Znaczenie ma również próba złota. Próba 333 zawiera 33,3% czystego złota, a próba 585 – 58,5%. W niższej próbie udział innych metali jest większy, dlatego biżuteria może szybciej zmieniać odcień. Wyższa próba zwykle oznacza mniejszą podatność na ciemnienie, ale złoto jest wtedy bardziej miękkie i łatwiej je zarysować.
Co przyspiesza zmianę koloru biżuterii?
Tempo czernienia zależy nie tylko od materiału, lecz także od sposobu noszenia kolczyków i indywidualnych cech skóry. U jednej osoby ta sama para długo zachowuje połysk, a u innej szybko pojawia się matowy lub ciemny osad. Wpływ może mieć bardziej kwaśne pH skóry oraz skład potu, w którym występują między innymi chlorki i związki siarki.
Najczęściej proces przyspieszają następujące czynniki:
- Pot i wilgoć – szczególnie podczas wysiłku, upału lub snu, gdy kolczyki długo pozostają w kontakcie ze skórą.
- Kosmetyki – perfumy, kremy, dezodoranty, lakiery do włosów i produkty do pielęgnacji mogą pozostawiać reaktywny osad.
- Detergenty i chlor – środki czyszczące, mycie naczyń, basen oraz sauna mogą przyspieszać matowienie.
- Zanieczyszczenia powietrza – kurz, dym i związki siarki osadzają się na powierzchni biżuterii.
- Niska próba lub zużyta powłoka – większa ilość domieszek albo starcie warstwy pozłacanej ułatwiają zmianę wyglądu.
W przypadku srebrnych kolczyków ciemnienie zachodzi zwykle szybciej niż w przypadku złota. Srebro reaguje ze związkami siarki obecnymi w powietrzu i na skórze, tworząc ciemny siarczek srebra. Ten nalot to naturalne patynowanie, a nie dowód niskiej jakości biżuterii.
Przyczyna czernienia a działanie zapobiegawcze
Poniższe zestawienie pomaga dopasować prostą zmianę nawyków do źródła problemu:
| Przyczyna | Co dzieje się z biżuterią? | Działanie zapobiegawcze |
|---|---|---|
| Kosmetyki i perfumy | Ich składniki osadzają się na metalu i przyspieszają matowienie. | Zakładaj kolczyki dopiero po wyschnięciu kosmetyków. |
| Pot i kwaśne pH skóry | Domieszki reagują z wilgocią oraz związkami obecnymi w pocie. | Zdejmuj biżuterię do snu i aktywności fizycznej. |
| Niska próba złota | Większy udział domieszek zwiększa podatność na zmianę odcienia. | Przy zakupie sprawdzaj próbę i wybieraj biżuterię z pewnego źródła. |
| Wilgotne przechowywanie | Kontakt z powietrzem i wilgocią podtrzymuje reakcje powierzchniowe. | Przechowuj kolczyki w suchym, zamkniętym miejscu. |
Jak bezpiecznie wyczyścić kolczyki w domu?
Do lekkiego nalotu wystarczy łagodny roztwór wody z mydłem oraz miękka ściereczka. Jeśli kolczyki mają kamienie, delikatną powłokę, elementy klejone albo są cenną pamiątką, nie mocz ich długo i rozważ czyszczenie u jubilera.
Domowe czyszczenie wykonaj w następującej kolejności:
- Przygotuj roztwór – do miseczki wlej letnią wodę i dodaj niewielką ilość delikatnego, łagodnego mydła.
- Usuń osad – zwilż miękką ściereczkę i ostrożnie przetrzyj kolczyki. W trudno dostępnych miejscach możesz użyć bardzo miękkiej szczoteczki.
- Spłucz powierzchnię – opłucz biżuterię w czystej wodzie, aby usunąć pozostałości mydła. Rób to nad miską lub z zamkniętym odpływem.
- Osusz i wypoleruj – delikatnie wytrzyj kolczyki mikrofibrą, flanelą albo specjalną ściereczką do biżuterii.
Nie używaj pasty do zębów, proszków, twardych szczoteczek ani innych środków ściernych. Mogą zarysować metal, zmatowić powierzchnię lub usunąć warstwę pozłacaną i rodowaną. Ostrożność zachowaj także z sodą oczyszczoną. Jej drobinki mogą działać ściernie, dlatego nie należy wcierać jej energicznie w kolczyki, zwłaszcza powlekane lub ozdobione kamieniami.
Jeśli ciemne przebarwienia pozostają mimo łagodnego czyszczenia, biżuteria może mieć uszkodzoną powłokę albo trwałe zabrudzenie chemiczne. W przypadku kosztownych, zabytkowych lub delikatnych kolczyków bezpieczniejsza będzie ocena i czyszczenie u jubilera.
Jak dbać o kolczyki, żeby nie czerniały?
Najwięcej daje ograniczenie kontaktu metalu z wilgocią i chemią oraz szybkie usuwanie osadu po zdjęciu biżuterii. Pomagają następujące nawyki:
- Zakładaj kolczyki po nałożeniu kremu, perfum, dezodorantu i lakieru do włosów.
- Zdejmuj je przed snem, kąpielą, pływaniem, ćwiczeniami i sprzątaniem.
- Po zdjęciu przetrzyj biżuterię miękką, suchą ściereczką.
- Przechowuj każdą parę osobno, w miękkim woreczku lub przegródce szkatułki.
- Trzymaj kolczyki z dala od łazienkowej wilgoci, słońca i silnych środków chemicznych.
Czernienie kolczyków zwykle nie oznacza końca ich użytkowania. W przypadku złota odpowiadają za nie głównie domieszki w stopie, a w przypadku srebra naturalne patynowanie. Delikatne czyszczenie i ograniczenie kontaktu z potem, kosmetykami oraz detergentami pozwalają zachować blask biżuterii przez długi czas.
